Nếu các bạn lên trang Google, gõ tìm từ khóa “siêu thực phẩm”, tức thời đã có khoảng 144 triệu kết quả được tìm ra! Theo kết quả từ trang tự điển mở Wikipedia tiếng Việt, “Siêu thực phẩm (Superfood) là một thuật ngữ tiếp thị truyền bá cho các loại thực phẩm với các ích lợi sức khỏe được cho là vượt trội hơn các thực phẩm cùng loại.Theo cách hiểu qua truyền thông nó là những loại thực phẩm được cho là có chứa rất nhiều chất dinh dưỡng tốt cho sức khỏe, thường là các thực phẩm thực từ vật hoặc cũng có một đôi loại cá và các chế phẩm từ sữa. Sự dị biệt chính giữa các loại thực phẩm thông thường là nội dung dinh dưỡng vì chúng chứa một số lượng lớn các vitamin và khoáng chất cũng như chất chống oxy hóa mạnh giúp chống và ngừa nhiều bệnh”. Trang này cũng nhấn mạnh “Thuật ngữ này (tức “Siêu thực phẩm”) không được sử dụng phổ thông bởi các chuyên gia y tế, chuyên gia dinh dưỡng và nhà khoa học dinh dưỡng”.
Như chúng ta đã biết, con người cần thực phẩm để tồn tại và phát triển.Thực phẩm cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết để đáp ứng nhu cầu đó của cơ thể. Mỗi cá thể chúng ta lại có nhu cầu về các chất dinh dưỡng khác nhau, phụ thuộc vào tuổi, giới tính, mức độ cần lao nặng hay nhẹ, trọng lượng của thân thể. Nhu cầu về các chất dinh dưỡng khá đa dạng và khác nhau như thế nên trong tự nhiên không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào lại đáp ứng được tất cả các nhu cầu đó của con người, chỉ trừ có sữa mẹ dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trong thời đoạn dưới 6 tháng tuổi là hoàn toàn có thể đáp ứng đầy đủ và cân đối nhu cầu các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của trẻ ở giai đoạn này mà thôi.
Theo kết quả phân tích thành phần hóa học các loại thực phẩm Việt Nam (đã được Viện Dinh dưỡng - Bộ Y tế ban bố trong cuốn “Thành phần hóa học thực phẩm Việt Nam - 2017”) mỗi loại thực phẩm chỉ chứa một số thành phần dinh dưỡng nhất thiết với tỷ lệ và hàm lượng khác nhau.
Căn cứ vào thành phần và hàm lượng các chất dinh dưỡng có trong thực phẩm mà một số thực phẩm sẽ có những giá trị cố định đối với nhu cầu dinh dưỡng và sức khỏe của con người. thí dụ: những thực phẩm giàu sắt (như gan; trứng; tép; bồ ngót; mộc nhĩ; nấm hương…) sẽ giúp thân phòng chống được bệnh thiếu máu dinh dưỡng do thiếu sắt. Những thực phẩm giàu vitamin A (cà rốt; đu đủ; gan; trứng; cá; …) sẽ giúp thân tăng cường sức đề kháng; tăng cường nhãn lực cho mắt; ở con nít còn giúp cho quá trình tăng trưởng, biệt hóa tế bào…
Hạt vừng có hàm lượng vitamin B2 (Riboflavin) rất cao
Chúng ta hãy so sánh hàm lượng một số chất dinh dưỡng có trong 100g của 3 loại thực phẩm sau đây: Hạt vừng, là loại thực phẩm khá thông dụng với người Việt Nam chúng ta, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, với 2 loại thực phẩm là hạt chia và quả việt quất, mà nhiều khi người ta quảng cáo nó như những loại “siêu thực phẩm”:
Chúng ta thấy rằng mỗi loại thực phẩm đều có những ưu điểm khác nhau, Ví dụ hạt chia hay quả việt quất có hàm lượng chất xơ (Fiber) khá cao, nhưng hạt vừng lại có hàm lượng vitamin B2 (Riboflavin) rất cao. Các nhà khoa học đã nghiên cứu, khi vào cơ thể, vitamin B2 được biến đổi thành các dạng co-enzym hoạt động cần cho sự hô hấp của mô và sự hoạt hóa vitamin B6 (vì khi thiếu hụt vitamin B6 có thể dẫn đến thiếu máu nguyên bào sắt, viêm dây tâm thần ngoại vi, viêm da tăng bã nhờn, khô nứt môi...), hệ trọng đến sự toàn vẹn của hồng cầu... Khi cơ thể bị thiếu vitamin B2 sẽ gây nên hiện tượng sần nám da, chốc mép, khô nứt môi, viêm lưỡi và viêm miệng.Có thể có những triệu chứng về mắt như ngứa và rát bỏng, sợ ánh sáng và rối loạn phân bố mạch ở giác mạc.
Đặc biệt là hàm lượng vitamin B9 (Folate) trong hạt vừng rất cao (97µg), cao gấp đôi so với hàm lượng vitamin B9 có trong hạt chia (49µg) và cao gấp 16 lần so với quả việt quất (6µg). Công dụng của vitamin B9 đối với cơ thể cũng đã được các nhà khoa học chứng minh là rất quan yếu đảm bảo cho sự phát triển thường ngày và khỏe mạnh của thai nhi, ngoại giả nó còn làm giảm nguy cơ mắc ung thư cũng như góp phần làm cho hệ xương được chắc, khỏe.
Quả việt quất
Như vậy, dù là hạt chia, hay quả việt quất thì cũng là một loại thực phẩm thiên nhiên, có chứa một số thành phần dinh dưỡng cố định với tỷ lệ và hàm lượng khác nhau. Nhưng chắc chắn nó không phải là một loại “Siêu thực phẩm” có thể thay thế cho vơ các loại thực phẩm khác, và nó cũng không chứa đầy đủ mọi thành phần dinh dưỡng cấp thiết cho nhu cầu của con người. Như trên đã nói, những thứ như “Siêu thực phẩm” thường được các nhà kinh dinh, sinh sản dùng để lăng xê cho các sản phẩm của họ.
Để đảm bảo nguyên tố dinh dưỡng hợp lý bữa ăn cần kết hợp đa dạng nhiều loại thực phẩm khác nhau, có như thế mới đáp ứng được nhu cầu dinh dưỡng, bao gồm cả những chất dinh dưỡng đa lượng và cả những vi chất dinh dưỡng vốn rất quan yếu với sức khỏe của con người. Bên cạnh đó, cần đảm bảo về vệ sinh an toàn thực phẩm, thức ăn không được là nguồn gây bệnh; duy trì hoạt động thể lực hợp lý, có một lối sống năng động, lành mạnh..., đó là những nguyên tố căn bản để có một tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe tốt.
chú giải: Quả việt quất: Gồm việt quất đen (bilberry; hoặc Vaccinium myrtillus); việt quất xanh (blueberry; hoặc Vaccinium corymbosum); mạn việt quất (cranberry). Hạt chia (Chia Seed): Là hạt của cây Salvia Hispanica thuộc họ Lamiaceae, có nguồn gốc từ khu vực Nam và Trung Mỹ.
BS. TRỊNH HỒNG SƠN
