Đồ uống hiệp để tăng bài niệu và cung cấp can-xi
Bệnh nhân cần uống nhiều nước. Việc tăng số lượng nước giải nhằm mục đích hoà loãng nước đái trong thời gian cả ngày và đêm để giảm nồng độ các chất tạo sỏi trong nước tiểu.; số lượng nước uống mỗi ngày tuỳ theo thời tiết, các hoạt động cá nhân, trọng lượng thân; chia đều lượng nước uống trong cả ngày và đêm; đa dạng các loại nước uống: nước uống thường nhật, nước có ga, tránh đồ uống có đường hoặc muối.
Trên thực tiễn, nhiều bệnh nhân dễ bị sỏi tái phát do không áp dụng đúng việc uống nước đủ và đều. Cần uống đủ và nhất là phân chia lượng nước uống đều trong cả ngày lẫn đêm để giảm độ cô đặc của nước tiểu, nhất là về buổi sáng. Một số kinh nghiệm nhỏ rất hữu dụng đó là thẳng thớm đem theo những chai nước nhỏ khi ra khỏi nhà, uống nước trước và sau khi đi tiểu, uống trước khi ngủ và ngay khi tỉnh dậy...
Ngoài tác dụng hoà loãng nước tiểu, đồ uống còn là nguồn cung cấp các chất khoáng. Cần biết rõ thành phần chất khoáng có trong đồ uống để tránh đưa vào cơ thể quá nhiều can-xi, phospho, ma-giê...
Nên dùng thức ăn đa dạng và phân chia đều trong ngày.
Thức ăn đa dạng, cân bằng
Thức ăn cần được phân đều trong nhiều bữa ăn trong ngày nhằm đảm bảo dinh dưỡng mà không gây tăng đậm độ nước tiểu quá cao.
Những bệnh nhân bị sỏi tái phát thường có nếp xấu là ăn quá nhiều muối và đạm trong khi đó lại thiếu rau và nước. Sỏi tái phát thường gặp ở những người chỉ dùng một bữa chính trong ngày, đốn là bữa tối. Bữa sáng thường ít, bữa trưa đốn là thức ăn nhanh trong khi đó bữa tối lại quá nhiều chất bổ, đặc biệt là đạm và chất khoáng.
Việc phân bố các bữa ăn trong ngày rất quan yếu nhằm cung cấp dinh dưỡng và giữ đậm độ nước tiểu hợp lý. Cần có chí ít 3 bữa trong ngày thay đổi với sự cân đối các loại thức ăn cần thiết sau: Sữa và các sản phẩm của sữa, thịt, cá, trứng; tinh bột; rau xanh; hoa quả; chất béo.
Lời khuyên về dinh dưỡng
dùng nhiều loại thực phẩm đa dạng, cân bằng, chia đều thích hợp với từng người.
Đạm : thịt, cá trứng nên ăn ít (phù hợp theo lượng cơ bắp của từng người) và phải chia đều trong các bữa ăn để tránh cô đặc urê trong nước đái. .
Can-xi: Sữa và sản phẩm của sữa. Quan niệm sai trái hay gặp là kiêng uống sữa để tránh sỏi tái phát hoặc ngược lại, sử dụng quá nhiều sữa và sản phẩm của sữa. Đối với bệnh nhân sỏi tiết niệu, các nhà dinh dưỡng khuyên dùng sữa hàng ngày (phải uống thêm nước và chia nhỏ thành nhiều lần).
Rau: Ăn rau trong thảy các bữa. Rau cung cấp chất xơ, kali, magne... và rất ít năng lượng.
Hoa quả: Hoa quả có rất nhiều đường nên cần hạn chế, chỉ nên ăn 2-3 quả nhỏ mỗi ngày. Nước hoa quả không có chất xơ nhưng có nhiều đường nên cần hạn chế dùng như hoa quả.
Tinh bột: Cơm, bánh mỳ, đậu... cung cấp nhiều tinh bột, đường vitamin, chất khoáng.
Chất béo: Số lượng chất béo tiêu thụ hàng ngày tuỳ theo nhu cầu năng lượng cơ thể. Chất béo nguồn cội thực vật rất tốt, chúng cung cấp kali, magne và chất xơ.
Vitamin D: Tình trạng thiếu hụt vitamin D rất phổ thông ngay cả với chế độ ăn đa dạng và cân bằng. thành ra cần dùng thêm viên vitamin D sao cho đạt nồng độ vitamin D trong máu từ 20-60 ng/ml. Lưu ý rằng, vitamin D có nhiều trong dầu ăn, sữa.
Muối: dùng nhiều muối gây tăng natri trong nước tiểu dẫn đến việc đào thải nhiều can-xi, oxalate, cystine, acide uric là các chất dễ lắng đọng trong nước tiểu gây ra sỏi. Mỗi ngày cần dùng 6-8 gr muối chia đều trong các món ăn.
Lưu ý các loại thức ăn chứa nhiều muối, chia đều lượng muối trong các bữa ăn, nên dùng thêm rau thơm, phẩm màu thực vật để giảm lượng muối.
Việc tăng tiêu thụ citrate, potassium và magnesium trong khẩu phần ăn hàng ngày giúp việc chống tạo sỏi. Nên dùng các loại nước chanh, rau xanh, ngũ cốc, bánh mỳ, đậu.
Người nhà có trách nhiệm nhắc bệnh nhân thực hiện đúng và thẳng tắp chế độ dinh dưỡng.
BS. Lê Trung
